Praca w zawodzie prawnika nigdy nie była prosta, łatwa i przyjemna, a stres jest jej nieodłączną częścią. Ciągłe zmiany w przepisach, udział w sytuacjach konfliktu, ogromna odpowiedzialność za decyzje, słowa i strategie. Jak w tym wszystkim się odnaleźć i nie zwariować, czyli o tym jak radzić sobie ze stresem w pracy prawnika, rozmawiamy dzisiaj z Agnieszką Pawłowską psycholożką pracującą w nurcie terapii akceptacji i zaangażowania, certyfikowaną nauczycielką mindfulness i compassion, coachem i ekspertem z Fundacji Edukacji Prawnej.
Stres w pracy prawnika – skąd się bierze i jak sobie z nim radzić?
Praca prawnika to zawód ogromnej odpowiedzialności: za decyzje, słowa, strategie. Często towarzyszy jej duża presja czasu, przeciążenie obowiązkami, rywalizacja, kontakt z trudnymi emocjami klientów. Stres rodzi się też z nieustannej gotowości, by „mieć rację” i nie popełniać błędów. To zawód, który potrafi dawać satysfakcję, ale i mocno obciążać system nerwowy.
Jakie są objawy stresu i ich wpływ na życie zawodowe i prywatne?
To mogą być subtelne zmiany: większe zmęczenie, trudności z koncentracją, spadek motywacji, drażliwość. Ale też sygnały z ciała, jak napięcie mięśni, problemy ze snem, bóle głowy czy brzucha. Jeśli zaczynasz mieć trudność z „odłączeniem się” po pracy, Twoje relacje stają się bardziej napięte, a radość z codzienności znika – warto się zatrzymać i sprawdzić, jak możesz zaopiekować się sobą.
Błędy prawników w zarządzaniu stresem – czego unikać?
Jednym z nich jest przekonanie, że „muszę sobie poradzić samodzielnie”, że proszenie o pomoc to słabość. Inny to ignorowanie sygnałów z ciała, które od dawna mówią „jest za dużo”. Często też w stresie zaniedbywane są najprostsze zasoby: sen, jedzenie, ruch. Prawnicy bywają mistrzami w zarządzaniu czasem… dla innych. Dla siebie…, już znacznie rzadziej.
Skuteczne sposoby na radzenie sobie ze stresem w zawodzie prawnika
Po pierwsze, warto pamiętać, że to nie samotna droga. Superwizja, konsultacje, wsparcie zespołu mogą być ogromnym zasobem. Po drugie, uznanie swoich granic: nie wszystko jesteś w stanie kontrolować. Praktyki uważności mogą pomóc w powrocie do siebie, do oddechu, do tego, co tu i teraz. A także w łagodniejszym traktowaniu siebie – nawet w obliczu trudnych wyborów.
pre-work + warsztaty praktyczce + indywidualne sesje mentoringowe
Odporność psychiczna w pracy prawnika – jak efektywnie zarządzać stresem i rozwijać odporność psychiczną?
Jak praca w zespole wpływa na poziom stresu i jak poprawić współpracę?
Zespół może być buforem stresu… lub jego źródłem. Kluczem jest bezpieczeństwo psychologiczne i możliwość wyrażania trudności, błędów, emocji bez lęku przed oceną. Wspólne rytuały, szczere rozmowy, wzajemne wsparcie i dbanie o dobrostan innych w zespole naprawdę robią różnicę. Czasem wystarczy, że ktoś zapyta: „Jak się dziś masz?” – i zrobi to z autentyczną troską.
W jaki sposób prawnicy mogą znaleźć równowagę między pracą a życiem prywatnym?
To może być trudne, szczególnie w zawodzie tak intensywnym. Pomaga wyznaczenie jasnych granic: koniec pracy o określonej godzinie, wyciszenie telefonu, świadome decyzje o tym, jak spędzam czas po pracy. Czasem też potrzebna jest zmiana narracji – z „odpoczynek to strata czasu” na „odpoczynek to inwestycja w moją skuteczność i dobrostan”.
Zarządzanie czasem a redukcja stresu. Co może być pomocne?
Pomocne może być planowanie z poziomu wartości, sprawdzanie co jest dla mnie naprawdę ważne dziś, w tym tygodniu? Dobrze działa metoda „najpierw kamienie, potem piasek”, czyli najważniejsze sprawy w pierwszej kolejności. I koniecznie rób przerwy. Nawet krótkie. Dla oddechu, ruchu, spojrzenia za okno. Nie chodzi o perfekcyjne planowanie, tylko o życzliwe zarządzanie sobą w czasie.
Czy istnieją specyficzne techniki radzenia sobie ze stresem? Jakie mogłabyś polecić ze swojego doświadczenia?
Z mojej perspektywy bardzo skuteczne są mikrozatrzymania: chwila na świadomy oddech, kontakt z ciałem, nazwanie emocji. Praktyka współczucia wobec siebie, czyli umiejętność powiedzenia sobie: „To trudne, ale nie jestem z tym sam/a?. Dobrze działa też pisanie, np. wieczorne notatki o tym, co dziś było dobre, co mnie ucieszyło, co wymaga troski.
Jakie techniki oddechowe mogą pomóc w redukcji stresu?
Bardzo proste, a zarazem skuteczne: wydłużony wydech. Na przykład wdech na 4, wydech na 6. Można spróbować też oddechu pudełkowego (box breathing): wdech 4, zatrzymanie 4, wydech 4, zatrzymanie 4. Albo po prostu: trzy uważne oddechy z pełną obecnością. Oddech to coś, co zawsze mamy przy sobie. I może być naszym sprzymierzeńcem.
Czy ćwiczenia fizyczne są ważne dla zarządzania stresem?
Tak! Ciało potrzebuje ruchu, by rozładować napięcie. Nie musi to być siłownia czy bieganie (choć może). Spacer w naturze, joga, taniec w salonie, poranny stretching – liczy się regularność i przyjemność. Ruch, który daje ukojenie, nie kolejny obowiązek. Taki, który wspiera ciało, ale też przynosi radość.
Czy medytacja i mindfulness mogą pomóc prawnikom? Jak zacząć?
Zdecydowanie tak. Uważność nie wymaga godzin medytacji – można zacząć od jednej minuty dziennie. Można też słuchać krótkich nagrań, sięgnąć po aplikację, włączyć praktykę przy codziennych czynnościach: jedzeniu, myciu rąk, chodzeniu. To sposób na powrót do siebie. Na wyjście z trybu autopilota. Na bycie, choćby przez chwilę, naprawdę obecnym.
Jakie znaczenie mają wsparcie społeczne i relacje interpersonalne w radzeniu sobie ze stresem zawodowym?
Ogromne. Człowiek leczy się w relacjach – a to odnosi się także do radzenia sobie ze stresem. Kiedy możemy powiedzieć komuś „mam dość”, „boję się”, „nie wiem”, i zostać z tym przyjęci, to napięcie się zdecydowanie obniża. Warto pielęgnować bliskie więzi, być w relacji z ludźmi, przy których nie trzeba niczego udawać. To jeden z najważniejszych czynników chroniących przed wypaleniem.
Wypalenie zawodowe u prawników – jak je rozpoznać i zapobiegać?
Wypalenie to sygnał, że zbyt długo byliśmy dla innych, zapominając o sobie. Leczy się je powrotem do tego, co naprawdę nas karmi: odpoczynku, relacji, robienia tego, co ma dla nas głębokie znaczenie i wartość. Dobrze działa autorefleksja: Czego mi brakuje? Co mnie przeciąża? Co mogę sobie dać, choćby na małą skalę? I oczywiście, nie zostawanie z tym samemu. Czasem warto również sięgnąć po wsparcie terapeutyczne.
Jakie książki, aplikacje i strony internetowe polecasz do nauki technik radzenia sobie ze stresem?
Książki:
- „Gdziekolwiek jesteś-bądź”, Kabat-Zinn J.,
- „Rezyliencja. Jak ukształtować fundament spokoju, siły i szczęścia”, Hanson R., Hanson F.,
- „Siła stresu. Jak stresować się mądrze i z pożytkiem dla siebie” McGonigal K.
- „Szczęśliwy mózg. Wykorzystaj odkrycia neuropsychologii, by zmienić swoje życie” Hanson R.
Aplikacje
- Insight Timer, Calm, Headspace, Balance, Mo (także po polsku).
Strony internetowe:
- https://mindfulnessassociation.org.pl/blog/
- https://naturallybalanced.org/kategoria/umysl-i-cialo/uwaznosc/
- https://agnieszka-pawlowska.com/blog/ podcast „z kroplą uważności”:
- https://open.spotify.com/show/1u5o59MWWl8iRbiKbndNaS?si=ace079cd60814096
pre-work + warsztaty praktyczce + indywidualne sesje mentoringowe
Odporność psychiczna w pracy prawnika – jak efektywnie zarządzać stresem i rozwijać odporność psychiczną?
