Zmiana terminów przedawnienia roszczeń

W maju br. przedłożono Prezydentowi RP do podpisu projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz innych ustaw (druk nr 2216; dalej: ,,projekt ustawy” lub ,,nowelizacja”) . Nowelizacja dotyczy m.in. zmian w zakresie części ogólnej Kodeksu cywilnego oraz przepisów Kodeksu postępowania cywilnego.

Prezentujemy katalog najważniejszych zmian:

1. Krótsze terminy przedawnienia roszczeń

Podstawowym celem nowelizacji jest skrócenie ogólnego terminu przedawnienia roszczeń majątkowych z 10 lat do 6 lat, który dotyczy m.in. roszczeń wynikających z umów o świadczenia ciągłe czy roszczeń z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia. Według autorów projektu, potrzeba tej zmiany legislacyjnej podyktowana jest koniecznością mobilizowania wierzycieli do szybszego podjęcia czynności w celu wyegzekwowania swoich roszczeń, a więc w konsekwencji do szybszego i ostatecznego ukształtowania stosunków prawnych. Zmiana ta, w ocenie projektodawców, zapewni stabilność i pewność obrotu prawnego. Krótszy termin przedawnienia dotyczy także roszczeń stwierdzonych prawomocnym orzeczeniem sądu (lub sądu polubownego), a także roszczeń stwierdzonych ugodą zawartą przed sądem (lub sądem polubownym czy też mediatorem) i wynosi także 6 lat. Termin przedawnienia dla roszczeń okresowych oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej pozostanie bez zmian (wynosi 3 lata). Terminy określone w przepisach szczególnych również nie ulegną zmianom.

2. Nowy sposób liczenia upływu terminu przedawnienia

Po wejściu w życie ustawy bieg terminu przedawnienia kończyć się będzie z upływem ostatniego dnia roku kalendarzowego, za wyjątkiem spraw, w których termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata. W konsekwencji, w nowym stanie prawnym w sprawach, w których termin przedawnienia wynosi co najmniej 2 lata de facto termin ten zostanie przedłużony do końca roku kalendarzowego, a więc w niektórych przypadkach nawet o prawie rok (gdyby upływ terminu przedawnienia przypadał na początek roku kalendarzowego).

3. Silniejsza ochrona konsumentów

W sprawach konsumenckich, co do zasady, termin przedawnienia roszczeń uwzględniany będzie przez sąd z urzędu. Oznacza to, że konsumenci w sporze z przedsiębiorcą nie będą musieli podnosić zarzutu przedawnienia. Innymi słowy, po upływie terminu przedawnienia, przedsiębiorca nie będzie mógł przed sądem skutecznie dochodzić roszczeń wobec konsumenta, bowiem uprawnienie to wygaśnie z chwilą upływu terminu przedawnienia. Jest to istotna modyfikacja instytucji przedawnienia, która w swojej konstrukcji bardziej przypominać będzie termin zawity niż termin przedawnienia. Jedynie w wyjątkowych przypadkach, podyktowanych względami słusznościowymi, sąd będzie mógł odstąpić od obowiązku uwzględniania terminu przedawnienia z urzędu.

4. Co z roszczeniami powstałymi i nieprzedawnionymi przed dniem wejścia w życie ustawy?

Zgodnie z przepisami przejściowymi, do roszczeń powstałych i nieprzedawnionych przed dniem wejścia w życie ustawy zastosowanie, co do zasady, znajdą nowe przepisy. Ustawodawca wprowadza jednak pewne odstępstwo od tej zasady. Należy wyodrębnić dwie następujące sytuacje: (1) gdy przedawnienie następuje według dotychczasowych zasad później niż według nowych zasad; (2) gdy przedawnienie następuje według dotychczasowych zasad wcześniej niż według nowych zasad.

W pierwszym przypadku stosować będziemy przepisy nowej ustawy, a bieg terminu przedawnienia rozpocznie się z dniem wejścia w życie ustawy. Natomiast w drugim przypadku, jeżeli przedawnienie, rozpoczęte przed dniem wejścia w życie ustawy, nastąpiłoby przy uwzględnieniu dotychczasowych przepisów wcześniej, to przedawnienie nastąpi z upływem wcześniejszego terminu, a więc na zasadach dotychczasowych.

Przepisy dotychczasowe w zakresie sposobu obliczania terminu przedawnienia znajdą także zastosowanie do roszczeń przysługujących konsumentom, a powstałych przed dniem wejścia w życie ustawy i w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych.

Autor: Filina Sztandera

Źródła:
Tekst projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks cywilny i innych ustaw (nr druku 2216) dostępny pod adresem: <http://www.sejm.gov.pl/sejm8.nsf/PrzebiegProc.xsp?nr=2216>.