40 euro rekompensaty dla wierzyciela w razie opóźnienia płatności

Wierzycielowi, w przypadku transakcji z nierzetelnym kontrahentem, przysługuje prawo domagania się rekompensaty za koszty prowadzonej windykacji w wysokości nie niżej niż 40 euro.

Ustawa z dnia 8 marca 2013 roku o terminach zapłaty w transakcjach handlowych (dalej: ustawa) wprowadziła do polskiego systemu prawnego rozwiązanie o szczególnym znaczeniu dla przedsiębiorców. Na mocy art. 10 ustawy podmiot, będący stroną transakcji handlowej może uzyskać uprawnienie do domagania się zryczałtowanej kwoty 40 euro tytułem rekompensaty za koszty odzyskiwania należności w przypadku spełnienia świadczenia po stronie wierzyciela oraz braku zapłaty ze strony dłużnika w terminie określonym w umowie. Stosowanie niniejszego rozwiązania w praktyce budzi jednakże liczne wątpliwości.

Przedmiotowe uprawnienie, zgodnie z przepisami ustawy, przysługiwać może tylko podmiotowi, będącemu stroną transakcji handlowej. Zgodnie z definicją legalną wskazaną w art. 4 pkt 1 ustawy za transakcję handlową poczytuje się umowę, której przedmiotem jest odpłatna dostawa towaru lub odpłatne świadczenie usług, jeżeli strony zawierają ją w związku z wykonywaną działalnością. Ponadto, ustawa w art. 2 wskazuje katalog zamknięty podmiotów, które mogą być stronami niniejszej umowy, a co za tym idzie, które mogą uzyskać uprawnienie do domagania się rekompensaty za koszty odzyskiwania należności. Uprawnienie to zatem może się zaktualizować w ramach obrotu pomiędzy podmiotami profesjonalnymi.

Zgodnie z literalną treścią przepisu art. 10 ustawy uprawnienie do domagania się rekompensaty przysługuje wierzycielowi, bez wezwania, od dnia nabycia uprawnienia do odsetek. Odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych, zgodnie z art. 7 ustawy, przysługują wierzycielowi za okres od dnia wymagalności świadczenia pieniężnego do dnia zapłaty. Dla uzyskania uprawnienia do odsetek konieczne jest zatem spełnienie dwóch warunków: spełnienie przez wierzyciela jego świadczenia wzajemnego oraz brak zapłaty po stronie dłużnika w terminie określonym w umowie. Jeżeli jednak strony nie określiły w umowie terminu spełnienia świadczenia, wymagalność świadczenia o odsetki nastąpi po upływie 30 dni od dnia spełnienia świadczenia przez wierzyciela (patrz: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2015 r. III CZP 94/15). Wysokość należności należy wyliczyć poprzez przeliczenie kwoty 40 euro na złote według średniego kursu euro ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym wierzytelność stała się wymagalna.

Rekompensata przysługuje od każdej pojedynczej transakcji handlowej. Roszczenie o równowartości 40 euro przysługiwać będzie wierzycielowi w odniesieniu do jednej umowy, niezależnie od ilości wystawionych w ramach niej faktur. Jeżeli jednakże świadczenie ma być spełnione cyklicznie bądź spłata ma następować częściowo, rekompensata przysługiwać będzie od każdej niezapłaconej części (patrz: uzasadnienie projektu ustawy z dnia 9 października 2015 r. o zmianie ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych, ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, Dz.U.2015.1830). Wierzyciel, wystawiając zatem odrębne faktury dla każdej części świadczenia, będzie mógł domagać się równowartości 40 euro od każdej z tych faktur.

Bez wezwania, wierzycielowi od każdej transakcji handlowej przysługiwać będzie kwota 40 euro. Kwota ta stanowi ryczałt, zatem nie uwzględnia rzeczywistych, poniesionych przez wierzyciela kosztów odzyskiwania należności. Jeżeli koszty te jednakże przewyższają niniejszą kwotę, wierzyciel, na podstawie art. 10 ust. 2 ustawy, może domagać się ich zwrotu. W tym wypadku przepis nie ściąga z wierzyciela obowiązku wezwania dłużnika do spełnienia świadczenia, znajdzie zatem zastosowanie art. 455 KC (patrz: wyrok Sadu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 12 maja 2016 roku I ACa 110/16).

Celem wprowadzenia regulacji zawartych w ustawie była implementacja art. 6 ust. 1 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/7/UE z dnia 16 lutego 2011 r. w sprawie zwalczania opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych. Rozwiązania te mają mobilizować kontrahentów do terminowego regulowania zobowiązań.  Przepis art. 10 ustawy przewiduje szczególne uprawnienie, przysługujące wierzycielowi w razie transakcji z nierzetelnym kontrahentem i stanowi łatwą do uzyskania rekompensatę prowadzonej windykacji, bez potrzeby wykazywania poniesionych kosztów. Uprawnienie to powinno być wykorzystywane przez przedsiębiorców, w szczególności, że dochodzone jest niezależnie od odsetek od należności głównej oraz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Autorzy: Marta Klisowska i Grzegorz Dudczak